Kraanwater is duinwater op Schiermonnikoog
Schiermonnikoog heeft zijn eigen water. Onder het eiland ligt een zoetwaterbel die is gevormd door regenwater dat langzaam in de bodem zakt. Het is de enige bron van drinkwater voor het eiland – er is geen rivier die de zoetwaterbel aanvult en er loopt geen waterleiding vanaf het vasteland die bijspringt als de vraag stijgt. Eén zoetwatervoorraad die langzaam wordt aangevuld door regen en waarvan het hele eiland afhankelijk is. Dat maakt elke druppel drinkwater bijzonder.
De zoetwaterbel onder het eiland
De grond van Schiermonnikoog zit vol met zoetwater: de zoetwaterbel. Deze bel wordt aangevuld wanneer het regent of sneeuwt boven het eiland. Het grootste deel van het regenwater verdwijnt in de grond en komt zo terecht in de zoetwaterbel, oftewel het grondwater.
Zoet water is iets lichter dan zout water. Hierdoor ‘drijft’ het zoete water op het dieper gelegen zoute water. Schiermonnikoog is immers een eiland dat helemaal is omringd door de zee. Als je diep genoeg graaft, kom je vanzelf bij het zoute zeewater terecht. Maar daarbovenop bevindt zich dus de zoetwaterbel. Alleen aan de randen van de zoetwaterbel is het water brak, omdat het daar vermengd raakt met het omringende zoute zeewater.
Terwijl het regenwater de grond in zakt, wordt het gefilterd door het duinzand. Hierdoor is het water in de zoetwaterbel al behoorlijk schoon. Drinkwaterbedrijf Vitens pompt water op in het westelijke duingebied van Schiermonnikoog. Vitens zuivert, ontkleurt en controleert vervolgens dit water, waarna het op het eiland uit de kraan komt.
Anders dan aan de wal is het niet mogelijk om de zoetwatervoorraad aan te vullen via sloten en kanalen, met bijvoorbeeld IJsselmeerwater. Er loopt geen waterleiding van het vasteland naar het eiland. De zoetwaterbel wordt alleen aangevuld als het regent of sneeuwt. Als het lange tijd droog weer is, daalt het grondwaterpeil op het eiland, omdat er wel water uit de zoetwaterbel verdwijnt. Dat gebeurt vooral door de natuur en door verdamping, maar ook door de winning van water, onder andere om te drinken, te douchen en de wc door te spoelen.
Het omgekeerde geldt ook: het afvoeren van regenwater is maar beperkt mogelijk (door water te lozen in de Waddenzee). Wanneer het lang en veel regent, stijgt hierdoor het grondwaterpeil en komen soms zelfs schelpenpaden onder water te staan.
Gevolgen voor de natuur
De natuur op Schiermonnikoog kan prima tegen nattigheid. Dat het waterpeil in de herfst en in de winter soms heel hoog is, kan voor de eilander natuur dus geen kwaad.
Droogte is een ander verhaal. Wanneer het grondwaterpeil te laag wordt, kunnen planten met hun wortels geen vocht meer opnemen en daardoor afsterven. Vooral in duinvalleien kan dit tot problemen leiden. Mooie planten zoals orchideeën, parnassia en watermunt kunnen zo verdwijnen. En voor dieren wordt het steeds moeilijker om nog een plek te vinden waar ze kunnen drinken.
Onder invloed van de klimaatverandering komen vaker droge en hete periodes voor. Hierdoor krimpt de zoetwaterbel meer dan in het verleden. Het grondwaterpeil daalt dan nog verder, waardoor de gevolgen voor de natuur groter zijn.
Anderzijds betekent klimaatverandering ook dat er een grotere kans is op langdurige zware regenbuien. Een groot deel van deze neerslag komt ten goede aan de zoetwaterbel. De regen die in de polder en in het dorp valt, wordt echter deels afgevoerd naar het wad – via het riool (dorp) en via de drainage (polder).
Wees wijs met water
In de zomer is het veel drukker op het eiland. Met meer mensen groeit de vraag naar water, terwijl de zoetwaterbel nauwelijks wordt aangevuld – zeker nu zomers droger en langer worden. Genoeg reden om met name in de zomermaanden zuinig te zijn met drinkwater. Dat kan bijvoorbeeld door kort te douchen, de kleine knop van de wc te gebruiken, planten water te geven uit de regenton en alleen te wassen als de wasmachine vol is. Zo houden we samen het eiland mooi.
Voor extra tips om water te besparen kun je kijken op https://waterweter.vitens.nl/waterweter.vitens.nl/